არაბული ენის თარჯიმანი საჭიროა მაშინ, როცა არაბულ ენაზე შედგენილი დოკუმენტი უნდა წარადგინოთ საქართველოში, ან ქართული საბუთი ამზადებთ არაბულენოვანი ქვეყნისთვის. არაბული ოცზე მეტი ქვეყნის ოფიციალური ენაა, ამიტომ პირველი კითხვა ყოველთვის ისაა, კონკრეტულად რომელი ქვეყნიდან არის საბუთი.
არაბულ დოკუმენტთან მუშაობა რამდენიმე კონკრეტულ ტექნიკურ საკითხს აყენებს: მარჯვნიდან მარცხნივ წერას, სახელის რამდენიმე შესაძლო ლათინურ ჩაწერას, ორ პარალელურ კალენდარსა და ციფრების ორ სისტემას. ქვემოთ თითოეული მათგანია აღწერილი იმ თანმიმდევრობით, როგორც პრაქტიკაში ჩნდება.
არაბული დამწერლობა და მარჯვნიდან მარცხნივ წერა
არაბული მარჯვნიდან მარცხნივ იწერება, ხოლო ასოები ერთმანეთს ებმის. თითოეული ასო ოთხ ფორმას იღებს იმის მიხედვით, სად დგას სიტყვაში - დასაწყისში, შუაში, ბოლოში თუ ცალკე. ერთი და იგივე ასო ამიტომ ვიზუალურად სრულიად სხვანაირად გამოიყურება.
პრაქტიკული შედეგი ისაა, რომ არაბული ტექსტის ნაწილობრივი ამოკვეთა ან ცალკეული სიტყვის კონტექსტიდან ამოღება ხშირად ამახინჯებს ჩანაწერს. თუ დოკუმენტიდან მხოლოდ ერთი გრაფის თარგმნა გჭირდებათ, მაინც საჭიროა მთელი გვერდის ნახვა.
კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი თავისებურებაა ის, რომ არაბულში მოკლე ხმოვნები ჩვეულებრივ საერთოდ არ იწერება. ტექსტი თანხმოვნებისა და გრძელი ხმოვნებისგან შედგება, დანარჩენს კი მკითხველი კონტექსტიდან აღადგენს.
სწორედ ეს ქმნის სახელების წაკითხვის ძირითად სირთულეს: ერთი და იგივე ასოთა თანმიმდევრობა რამდენიმე განსხვავებულ სახელს შეიძლება შეესაბამებოდეს, და მხოლოდ ტექსტიდან ცალსახად ვერ დგინდება, რომელია სწორი.
რატომ არსებობს ერთი სახელის რამდენიმე ლათინური ჩაწერა
ეს არაბულ დოკუმენტებთან დაკავშირებული ყველაზე ხშირი პრაქტიკული პრობლემაა. ვინაიდან მოკლე ხმოვნები არ იწერება და არაბულ ბგერებს ლათინურ ანბანში პირდაპირი შესატყვისი არ აქვს, ერთი და იგივე სახელი სხვადასხვა დოკუმენტში სხვადასხვანაირად გადმოიცემა.
განსხვავება ხშირად იმაზეა დამოკიდებული, რომელი ევროპული ენის ორთოგრაფიულ ტრადიციას მიჰყვება გამცემი ქვეყანა. ფრანგული გავლენის ქვეყნებში ერთი ბგერა ერთნაირად იწერება, ინგლისური გავლენის ქვეყნებში კი სხვაგვარად. შედეგად ერთი ოჯახის წევრებს პასპორტებში განსხვავებული გვარი შეიძლება ეწეროთ.
ცალკე საკითხია განსაზღვრული არტიკლი, რომელიც ბევრ გვარს წინ უძღვის. ის ზოგან ტირეთი ერთვის გვარს, ზოგან ცალკე იწერება, ზოგან კი საერთოდ გამოტოვებულია. სამივე ვარიანტი ერთსა და იმავე გვარს აღნიშნავს.
არაბულ სახელში ასევე გვხვდება მამის ხაზის აღმნიშვნელი კომპონენტები, რომლებიც ევროპული გაგებით გვარი არ არის. სრული სახელი შესაძლოა ოთხ ან მეტ ნაწილს მოიცავდეს, ხოლო პასპორტში მხოლოდ ორი გამოჩნდეს.
თარგმანში ჩვენ ახალ ლათინურ ვარიანტს არ ვქმნით. თუ პასპორტი ან სხვა ოფიციალური საბუთი არსებობს, სახელის ფორმა მას უნდა დაემთხვეს, ხოლო დოკუმენტებს შორის სხვაობა წინასწარ უნდა აღინიშნოს.
ორი კალენდარი და ორი ციფრული სისტემა
არაბულენოვან დოკუმენტებში ხშირად ორი კალენდარი თანაარსებობს: გრიგორიანული და ჰიჯრის მთვარის კალენდარი. ჰიჯრის წელი მოკლეა გრიგორიანულზე, ამიტომ ორ სისტემას შორის სხვაობა მუდმივი არ არის და მარტივი გამოკლებით არ გამოითვლება.
ბევრ საბუთში ორივე თარიღია მითითებული ერთდროულად. თუ მხოლოდ ერთია, თარგმანში მნიშვნელოვანია მიეთითოს, რომელ კალენდარს ეკუთვნის - წინააღმდეგ შემთხვევაში მიმღები მხარე თარიღს არასწორად წაიკითხავს.
ციფრებთანაც ორი სისტემაა. ევროპული ციფრების გარდა არაბულ ტექსტში გამოიყენება აღმოსავლური ციფრული ნიშნები, რომლებიც ვიზუალურად სრულიად განსხვავებულია. ერთსა და იმავე დოკუმენტში ხშირად ორივე გვხვდება - მაგალითად ბლანკის ნომერი ერთი სისტემით, თარიღი კი მეორით.
ეს პრაქტიკულ სირთულეს ქმნის პირადი ნომრებისა და სერიების გადმოტანისას, სადაც ციფრის შეცდომა დოკუმენტს გამოუსადეგარს ხდის. ამიტომ სკანზე ნომრები განსაკუთრებით მკაფიოდ უნდა ჩანდეს.
ქვეყნების მიხედვით განსხვავებული დოკუმენტები
არაბული ბევრი ქვეყნის ოფიციალური ენაა, მაგრამ დოკუმენტების გაფორმება ერთგვაროვანი არ არის. ეს ის შემთხვევაა, როცა ენის ცოდნა საკმარისი არ არის - საჭიროა კონკრეტული ქვეყნის ბლანკის ცოდნაც.
ჩრდილოეთ აფრიკის ქვეყნებში - მაროკოში, ალჟირსა და ტუნისში - სამოქალაქო აქტები ხშირად ორენოვანია: არაბულ ტექსტს ფრანგული პარალელური ნაწილი ახლავს. ასეთ დოკუმენტში ორივე ნაწილი უნდა შედარდეს, რადგან სახელის ჩაწერა მათ შორის შეიძლება განსხვავდებოდეს.
ყურის ქვეყნებში ბევრ ბლანკს ინგლისური ტექსტი ახლავს, განსაკუთრებით სამუშაო და საგანმანათლებლო დოკუმენტაციაში.
ეგვიპტესა და ლევანტის ქვეყნებში დოკუმენტაცია უფრო ხშირად მხოლოდ არაბულადაა.
ამიტომ თარგმნის შეფასება იწყება იმის დადგენით, რომელმა ორგანომ და რომელ ქვეყანაში გასცა საბუთი. ეს განსაზღვრავს როგორც მოცულობას, ისე იმას, თუ როგორ აისახება დაწესებულების დასახელება.
პირადი მდგომარეობის ჩანაწერები
არაბულენოვან ქვეყნებში ოჯახური მდგომარეობის აღრიცხვა ხშირად ცალკე სისტემით ხდება და ერთ დოკუმენტში ოჯახის რამდენიმე წევრის მონაცემია თავმოყრილი.
ასეთი საბუთი ცხრილის სახითაა და ბევრ ველს შეიცავს. თარგმანში ცხრილის სტრუქტურა უნდა შენარჩუნდეს, რომ მიმღებმა მხარემ ველები ერთმანეთს დაუკავშიროს და ნათესაური კავშირი სწორად წაიკითხოს.
ამ დოკუმენტებში ხშირად გვხვდება ხელით შევსებული ველები და მინაწერები, რომელთა წაკითხვა ცალკე ამოცანაა. თუ ჩანაწერი ბუნდოვანია, ჩვენ ამას აღვნიშნავთ და უფრო მკაფიო ასლს ვითხოვთ, ვიდრე მნიშვნელობას ვივარაუდებთ.
ბეჭდები, ხელმოწერები და დამატებითი აღნიშვნები
არაბულ დოკუმენტებში ბეჭედი ხშირად დოკუმენტის ნამდვილობის მთავარი ელემენტია. ბეჭდის ტექსტი შეიცავს დაწესებულების სრულ დასახელებას და ზოგჯერ ქალაქის ან რეგიონის სახელს.
ბეჭდის ტექსტი თარგმანის ნაწილია და უნდა აისახოს. ამიტომ ფოტოზე ბეჭედი სრულად და მკაფიოდ უნდა ჩანდეს - მისი ნაწილობრივ მოჭრა ხშირი მიზეზია იმისა, რომ თარგმანი არასრულად ჩაითვალოს.
ბევრ დოკუმენტს ასევე აქვს დამატებითი შტამპები, სარეგისტრაციო ნომრები ან დამოწმების აღნიშვნები, რომლებიც სხვადასხვა ეტაპზე დაესვა. ისინიც დოკუმენტის შემადგენელი ნაწილია და თარგმანში ფიქსირდება.
სასწავლო და პროფესიული დოკუმენტები
არაბულენოვანი ქვეყნების სასწავლო საბუთებში შეფასების სისტემა ერთგვაროვანი არ არის: ზოგ ქვეყანაში პროცენტული შკალაა, ზოგან ასოებით გამოხატული შეფასება, ზოგან კი ორივე ერთდროულად.
დიპლომებსა და ნიშნების ფურცლებში ხშირად მითითებულია საერთო შეფასებითი აღნიშვნა, რომელიც სიტყვიერად გამოხატავს შედეგს. ეს აღნიშვნა დოკუმენტის ნაწილია და თარგმანში სიტყვიერადვე გადმოდის, ავტომატური გადაყვანის გარეშე.
ცალკე ყურადღებას მოითხოვს დაწესებულების დასახელება. უნივერსიტეტებსა და სამინისტროებს ხშირად აქვს ოფიციალური ინგლისური სახელწოდებაც, რომელიც არაბულის პირდაპირი თარგმანი არ არის. თუ ასეთი ოფიციალური ფორმა არსებობს, თარგმანში სწორედ ის გამოიყენება.
პროფესიულ დოკუმენტებში - სამუშაო ცნობებში, ხელშეკრულებებსა და ლიცენზიებში - ხშირად გვხვდება თანამდებობის დასახელებები, რომელთა პირდაპირი შესატყვისი ქართულში არ არსებობს. ასეთ შემთხვევაში თარგმანი აღწერით გადმოსცემს ფუნქციას და არ ცვლის მას მიახლოებითი ქართული ტერმინით.
ქართულიდან არაბულად თარგმნა
საპირისპირო მიმართულება ცალკე ამოცანაა და მისი სირთულეები განსხვავებულია.
ქართული სახელისა და გვარის არაბულად ჩაწერისას ჩნდება ბგერები, რომლებსაც არაბულში პირდაპირი შესატყვისი არ აქვს. შედეგად ერთი ქართული გვარი რამდენიმე შესაძლო არაბული ჩაწერით შეიძლება გადმოიცეს.
ამიტომ მნიშვნელოვანია წინასწარ დაზუსტდეს, არსებობს თუ არა უკვე დამკვიდრებული არაბული ჩაწერა - მაგალითად ადრინდელ ვიზაში, სამუშაო ნებართვაში ან სხვა დოკუმენტში. თუ არსებობს, ახალ თარგმანში სწორედ ის უნდა განმეორდეს.
ქართული დაწესებულებების დასახელებებთანაც იგივე პრინციპი მოქმედებს: თუ ორგანიზაციას აქვს ოფიციალური უცხოენოვანი სახელწოდება, თარგმანში ის გამოიყენება და ახალი ვარიანტი არ იქმნება.
ხშირად დასმული კითხვები
რატომ წერია ჩემი გვარი სხვადასხვა საბუთში სხვადასხვანაირად?
არაბულში მოკლე ხმოვნები არ იწერება და არაბულ ბგერებს ლათინურ ანბანში პირდაპირი შესატყვისი არ აქვს. ამას ემატება ისიც, რომ სხვადასხვა ქვეყანა განსხვავებულ ორთოგრაფიულ ტრადიციას მიჰყვება. თარგმანში საყრდენად პასპორტში არსებული ფორმა გამოიყენება, სხვაობა კი აღინიშნება.
ჩემს დოკუმენტში ორი თარიღია - რომელია სწორი?
სავარაუდოდ ერთი გრიგორიანული კალენდრითაა, მეორე კი ჰიჯრის მთვარის კალენდრით. ორივე ნამდვილია და ერთსა და იმავე დღეს აღნიშნავს. თარგმანში მიეთითება, რომელი თარიღი რომელ სისტემას ეკუთვნის.
ჩემი საბუთი ფრანგულადაცაა - არაბული ნაწილის თარგმნა საჭიროა?
ჩრდილოეთ აფრიკის ორენოვან დოკუმენტებში ორივე ნაწილი უნდა შედარდეს, რადგან სახელის ჩაწერა მათ შორის ხშირად განსხვავდება. რომელი ნაწილი აისახება თარგმანში, დოკუმენტის ნახვისას ზუსტდება.
ბეჭდის თარგმნა აუცილებელია?
დიახ. არაბულ დოკუმენტებში ბეჭედი ნამდვილობის მნიშვნელოვანი ელემენტია და მასზე დაწესებულების სრული დასახელებაა. ამიტომ სკანზე ბეჭედი სრულად უნდა ჩანდეს.
შეიძლება მხოლოდ ერთი გრაფის თარგმნა?
არაბული ტექსტი შეკრულია და ასოები ერთმანეთს ებმის, ამიტომ ცალკეული ფრაგმენტის კონტექსტიდან ამოღება ხშირად ამახინჯებს ჩანაწერს. სწორი შეფასებისთვის მთელი გვერდის ნახვაა საჭირო.
ქართული გვარის არაბულად ჩაწერა როგორ ხდება?
ქართულ ბგერებს არაბულში პირდაპირი შესატყვისი ყოველთვის არ აქვს, ამიტომ რამდენიმე შესაძლო ჩაწერა არსებობს. თუ თქვენს სახელს უკვე აქვს დამკვიდრებული არაბული ფორმა ადრინდელ დოკუმენტში, თარგმანში სწორედ ის განმეორდება.