იტალიური ენის თარჯიმანი ყველაზე ხშირად სამოქალაქო აქტებთან, სასწავლო დოკუმენტებთან და საკონსულო პროცედურებთან მუშაობისას არის საჭირო. იტალიური ოფიციალურია იტალიაში, სან-მარინოში, შვეიცარიის ნაწილსა და ვატიკანში.
იტალიურ დოკუმენტთან მუშაობისას რამდენიმე კონკრეტული საკითხი ჩნდება: საგადასახადო კოდის სტრუქტურა, ამონაწერის ტიპის სწორად ამოცნობა და - ისტორიული საბუთების შემთხვევაში - ის, რომ ტექსტი შესაძლოა საერთოდ არ იყოს იტალიური.
Codice fiscale და მისი სტრუქტურა
იტალიურ დოკუმენტებში პირს იდენტიფიცირებს საგადასახადო კოდი, რომელიც თექვსმეტი სიმბოლოსგან შედგება და ასოებსა და ციფრებს აერთიანებს.
ეს კოდი შემთხვევითი არ არის: ის გამოითვლება გვარის სამი ასოს, სახელის სამი ასოს, დაბადების წლის, თვის, დღისა და სქესის აღმნიშვნელი ხუთი სიმბოლოს, დაბადების ადგილის კოდისა და საკონტროლო ასოს საფუძველზე.
პრაქტიკული შედეგი ისაა, რომ კოდი პირდაპირ უკავშირდება სახელისა და დაბადების მონაცემებს. თუ დოკუმენტში სახელი ან თარიღი შეცდომითაა მითითებული, ეს კოდთან შეუსაბამობაში ჩანს.
თარგმანში კოდი სიმბოლო-სიმბოლოდ გადმოდის. მისი გაშიფვრა ან შემოწმება თარგმანის ამოცანა არ არის, თუმცა თუ აშკარა შეუსაბამობას შევამჩნევთ, ამას წინასწარ აღვნიშნავთ.
სამოქალაქო აქტები კომუნის დონეზე
იტალიაში სამოქალაქო აღრიცხვა მუნიციპალიტეტის - კომუნის - დონეზე ხდება. ეს იმას ნიშნავს, რომ დოკუმენტს არა ცენტრალური ორგანო, არამედ კონკრეტული ქალაქის ან სოფლის ადმინისტრაცია გასცემს.
პრაქტიკული შედეგი ისაა, რომ ბლანკის ფორმა, ბეჭდის სახე და ცალკეული ფორმულირებები კომუნების მიხედვით განსხვავდება. ერთი და იმავე ტიპის ორი დოკუმენტი ვიზუალურად სხვადასხვანაირად შეიძლება გამოიყურებოდეს.
იტალიური სამოქალაქო რეესტრი განსხვავებული სისრულის ამონაწერებს გასცემს. შემოკლებული ამონაწერი ძირითად ფაქტებს შეიცავს, სრული ასლი კი აქტის მთელ ტექსტს და შემდგომ მინაწერებს - ქორწინების, განქორწინების ან გვარის ცვლილების შესახებ.
ცალკე დოკუმენტია ოჯახის შემადგენლობის ცნობა, რომელიც ერთ მისამართზე რეგისტრირებულ პირებს აჩვენებს. ის ნათესაურ კავშირს პირდაპირ არ ადასტურებს, თუმცა ხშირად სწორედ ამ მიზნით ითხოვენ. თარგმნამდე ვამოწმებთ, რომელი ტიპი გაქვთ.
ისტორიული და საეკლესიო ჩანაწერები
ეს იტალიური დოკუმენტების ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად შეუმჩნეველი საკითხია. ძველი საეკლესიო მეტრიკული ჩანაწერები - ნათლობის, ჯვრისწერისა და დაკრძალვის - ისტორიულად ლათინურ ენაზე იწერებოდა და არა იტალიურად.
ამიტომ საბუთი, რომელსაც იტალიურს უწოდებენ და რომელიც საეკლესიო არქივიდან მოდის, სინამდვილეში შესაძლოა ლათინური იყოს. ეს პირდაპირ აისახება თარგმანის შეფასებაზე.
ასეთი ჩანაწერები ხშირად ხელნაწერია, შემოკლებებით და პერიოდისთვის დამახასიათებელი ხელწერით. მათი წაკითხვა ცალკე ამოცანაა და მოცულობა მხოლოდ ტექსტის სიგრძით არ იზომება.
სამოქალაქო რეესტრის დაარსებამდე პერიოდის დოკუმენტებთან მუშაობისას ამიტომ ყოველთვის ვითხოვთ ფოტოს წინასწარ, სანამ ვადასა და ღირებულებაზე ვისაუბრებთ.
სახელები, აქცენტები და აპოსტროფი
იტალიურ სახელებსა და გვარებში გვხვდება ბოლო ხმოვანზე დასმული აქცენტი, რომელიც მახვილის ადგილს აჩვენებს და სიტყვის ნაწილია.
გავრცელებულია აპოსტროფიანი გვარებიც, სადაც აპოსტროფი ორ ელემენტს აერთებს. ის მართლწერის ნაწილია და გამოტოვებას არ ექვემდებარება.
იტალიურში ასევე მნიშვნელოვანია გაორმაგებული თანხმოვნები: ერთმაგი და ორმაგი თანხმოვნის მქონე სიტყვები სხვადასხვა სიტყვაა. გვარებში ეს ხშირად გადამწყვეტია.
ავტომატურ სისტემებში აქცენტი და აპოსტროფი ხშირად იკარგება, რის შედეგადაც ერთი და იგივე გვარი სხვადასხვა დოკუმენტში სხვადასხვანაირად გვხვდება. თარგმანში ორიგინალის ფორმა რჩება.
სასწავლო დოკუმენტები
იტალიურ სასწავლო საბუთებში შეფასება ჩვეულებრივ ოცდაათქულიან ან ასქულიან შკალაზეა, საფეხურის მიხედვით.
დიპლომებში ხშირად მითითებულია საერთო შედეგი და დამატებითი აღნიშვნა, რომელიც განსაკუთრებულ მიღწევას გამოხატავს. ეს აღნიშვნა დოკუმენტის ნაწილია და თარგმანში აისახება.
ნიშნების ფურცელი ცხრილის სახითაა და საგნების, კრედიტებისა და შეფასებების შესაბამისობას აჩვენებს. თარგმანში ცხრილის სტრუქტურა ინარჩუნებს სახეს, რომ მიმღებმა მხარემ მონაცემები ერთმანეთს დაუკავშიროს.
თარიღები და რიცხვები
იტალიურ დოკუმენტებში თარიღი დღე-თვე-წლის თანმიმდევრობითაა, რაც ქართულ პრაქტიკას ემთხვევა. თვე ხშირად სიტყვიერად იწერება.
რიცხვებში ათწილადის გამყოფად მძიმე გამოიყენება, ათასეულები კი წერტილით იყოფა. ეს ინგლისური ჩანაწერის საპირისპიროა და თანხების გადმოტანისას შეცდომის ხშირი წყაროა.
ისტორიულ დოკუმენტებში თარიღი ზოგჯერ სიტყვიერად, ვრცელი ფორმულირებით არის ჩაწერილი. თარგმანში ის ჩვეულებრივი ფორმით გადმოიცემა, ორიგინალის შინაარსის შენარჩუნებით.
ქართულიდან იტალიურად თარგმნა
საპირისპირო მიმართულებაში მთავარი საკითხი ქართული სახელების ლათინური ჩაწერაა.
თუ პასპორტში ლათინური ფორმა უკვე არსებობს, თარგმანში სწორედ ის გამოიყენება. იტალიური ორთოგრაფიით ახალი ვარიანტის შექმნა შეუსაბამობას წარმოშობს.
ქართული სამოქალაქო დოკუმენტების სტრუქტურა იტალიურისგან განსხვავდება, ამიტომ თარგმანში ველების თანმიმდევრობა ორიგინალს მიჰყვება - რომ მიმღებმა მხარემ ორიგინალს შეადაროს.
ქართული დაწესებულებების დასახელებებთან მოქმედებს იგივე პრინციპი: არსებული ოფიციალური უცხოენოვანი ფორმა გამოიყენება და ახალი არ იქმნება.
სანოტარო დოკუმენტები და მინდობილობები
იტალიური სანოტარო აქტი ვრცელი და ფორმალიზებული დოკუმენტია. ის მოიცავს ნოტარიუსის მონაცემებს, მხარეთა სრულ იდენტიფიკაციას, აქტის შინაარსსა და დამოწმებით ნაწილს.
მინდობილობებში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია უფლებამოსილებათა ჩამონათვალის სიზუსტე: ის განსაზღვრავს, რის გაკეთება შეუძლია წარმომადგენელს. ჩამონათვალის შემოკლება ან განზოგადება დოკუმენტის შინაარსს ცვლის.
იტალიურ სანოტარო ტექსტებში წინადადებები ხშირად ძალიან გრძელია და რამდენიმე დაქვემდებარებულ კონსტრუქციას აერთიანებს. თარგმანში სტრუქტურა ისე უნდა გადმოვიდეს, რომ სამართლებრივი კავშირები ცალსახად იკითხებოდეს.
ნოტარიუსის ბეჭედი, სარეგისტრაციო ნომერი და გვერდების შეკვრის აღნიშვნა დოკუმენტის ნაწილია და თარგმანში აისახება.
სამედიცინო დოკუმენტები
იტალიურ სამედიცინო დოკუმენტებში ფართოდ გამოიყენება შემოკლებები და დაწესებულებების აბრევიატურები, რომელთა გაშიფვრა კონტექსტს მოითხოვს.
ანალიზების პასუხებში მითითებულია საცნობარო მნიშვნელობები და საზომი ერთეულები. თარგმანში ისინი უცვლელად გადმოდის - ერთეულების გადაყვანა ან შედეგის ინტერპრეტაცია თარგმანის ამოცანა არ არის.
გაწერის ეპიკრიზები და ექიმის დასკვნები ხშირად ნაწილობრივ ხელნაწერია. თუ ჩანაწერი ბუნდოვანია, ჩვენ ამას აღვნიშნავთ და უფრო მკაფიო ასლს ვითხოვთ, ვიდრე მნიშვნელობას ვივარაუდებთ.
კომპანიის და ბიზნეს დოკუმენტები
იტალიური კომპანიების შესახებ ინფორმაცია სავაჭრო რეესტრიდან გაიცემა და ცხრილისებრი სტრუქტურა აქვს: რეგისტრაციის მონაცემები, საქმიანობის სფერო, კაპიტალი, წარმომადგენლობითი უფლებამოსილებები.
ასეთ ამონაწერში ბევრი კოდირებული ველია - რეგისტრაციის ნომრები, საქმიანობის კლასიფიკატორის კოდები, თარიღები. ისინი თარგმანში სიმბოლო-სიმბოლოდ გადმოდის.
წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების აღწერა განსაკუთრებულ სიზუსტეს მოითხოვს, რადგან სწორედ ის განსაზღვრავს, ვის შეუძლია კომპანიის სახელით ხელმოწერა და რა ფარგლებში.
კომპანიის სამართლებრივი ფორმის აღმნიშვნელი შემოკლება დასახელების ნაწილია და თარგმანში არ იცვლება ქართული შესატყვისით - ის უცვლელად რჩება, საჭიროების შემთხვევაში განმარტებით.
ხშირად დასმული კითხვები
რას ნიშნავს codice fiscale ჩემს დოკუმენტში?
ეს თექვსმეტსიმბოლოიანი საგადასახადო კოდია, რომელიც გამოითვლება გვარის, სახელის, დაბადების თარიღის, სქესისა და დაბადების ადგილის მიხედვით. თარგმანში ის სიმბოლო-სიმბოლოდ გადმოდის.
ჩემი საეკლესიო ჩანაწერი გაუგებარ ენაზეა - იტალიურია?
სავარაუდოდ ლათინური. იტალიის ძველი საეკლესიო მეტრიკული ჩანაწერები ისტორიულად ლათინურად იწერებოდა. ფოტოს ნახვისას ვადგენთ, რომელი ენაა და შესაბამისად ვაფასებთ თარგმანს.
რომელი ამონაწერი უნდა გამოვითხოვო?
იტალიური სამოქალაქო რეესტრი განსხვავებული სისრულის ამონაწერებს გასცემს: შემოკლებული ძირითად ფაქტებს შეიცავს, სრული ასლი კი აქტის მთელ ტექსტსა და შემდგომ მინაწერებს. რომელი გჭირდებათ, დამოკიდებულია მიმღები მხარის მოთხოვნაზე.
რატომ განსხვავდება ჩემი ორი იტალიური საბუთი გარეგნულად?
იტალიაში სამოქალაქო აღრიცხვა კომუნის დონეზე ხდება, ამიტომ ბლანკის ფორმა და ბეჭდის სახე მუნიციპალიტეტების მიხედვით განსხვავდება. ორივე ნამდვილია.
აპოსტროფი გვარში აუცილებლად უნდა შენარჩუნდეს?
დიახ. აპოსტროფი და ბოლო ხმოვანზე დასმული აქცენტი იტალიური მართლწერის ნაწილია. მათი დაკარგვა გვარს ცვლის და სხვა დოკუმენტებთან შეუსაბამობას იწვევს.
მინდობილობაში უფლებამოსილებების სია გრძელია - შეიძლება შემოკლდეს?
არა. სწორედ ეს ჩამონათვალი განსაზღვრავს, რის გაკეთება შეუძლია წარმომადგენელს. მისი შემოკლება ან განზოგადება დოკუმენტის შინაარსს ცვლის, ამიტომ თარგმანში სრულად გადმოდის.
კომპანიის სამართლებრივი ფორმა ითარგმნება ქართულად?
არა. სამართლებრივი ფორმის აღმნიშვნელი შემოკლება კომპანიის ოფიციალური დასახელების ნაწილია და უცვლელად რჩება. საჭიროების შემთხვევაში თარგმანში ემატება განმარტება.