🏛️ Tłumacz języka łacińskiego

Tłumacz języka łacińskiego jest potrzebny wtedy, gdy tekst rzeczywiście napisano po łacinie i jego treść trzeba oddać po gruzińsku, albo gdy gruzińskie wyrażenie, motto, formułę kościelną lub tekst naukowy trzeba ułożyć po łacinie. Łacina nie jest już językiem codziennej komunikacji urzędowej, ale nadal występuje w archiwach historycznych, dokumentach katolickich, symbolice uczelni, dawnych tekstach prawnych, medycynie, farmacji, nomenklaturze biologicznej i napisach pamiątkowych.

Dlatego tłumaczenie z łaciny znacznie różni się od tłumaczenia ze zwykłego języka nowożytnego. Na jednej stronie może pojawić się pisownia z różnych stuleci, skróty, cyfry rzymskie, pismo ciągłe, formuły kościelne i zlatynizowane formy miejscowych imion. Czasem pierwszym etapem nie jest tłumaczenie, lecz odczytanie tekstu i przepisanie go współczesnymi literami. Z wyprzedzeniem ustalamy, jakiego rodzaju pracy potrzeba: tłumaczenia bezpośredniego, transkrypcji, tłumaczenia z objaśnieniami, kontroli terminologii czy wersji ostatecznej przeznaczonej do uwierzytelnienia.

Usługi tłumaczeniowe z języka łacińskiego

Usługa obejmuje tłumaczenie z łaciny na gruziński, ułożenie tekstu po łacinie na podstawie gruzińskiego, transkrypcję dawnych rękopisów, rozwijanie skrótów, odczytywanie tytułów i pieczęci, objaśnianie formuł prawniczych i medycznych oraz przygotowanie tekstu równoległego. Forma pracy zawsze zależy od ostatecznego celu: badań naukowych, poszukiwań genealogicznych, wykorzystania wpisu z księgi kościelnej, napisu pamiątkowego, projektu uczelnianego lub złożenia w sprawie urzędowej.

Łacina klasyczna, średniowieczna i nowołacińska

Łacina nie jest jednolita. Proza okresu klasycznego ma własną składnię i styl; teksty średniowieczne zawierają często słownictwo kościelne, wpływy lokalne i niestandardową pisownię; łacina nowożytna była z kolei używana jako język nauki, dyplomacji i uniwersytetów. Prawidłowe tłumaczenie wymaga rozpoznania cech każdej epoki. Na przykład forma rzadka w tekście Cycerona może być zupełnie zwyczajna w siedemnastowiecznym wpisie uniwersyteckim lub w katolickiej księdze parafialnej.

Jak ustalamy, czy tekst jest rzeczywiście po łacinie

W dawnych dokumentach na jednej stronie mogą występować razem fragmenty łacińskie, włoskie, polskie, niemieckie lub francuskie. Często zdarza się też, że imiona i daty zapisano w formie zlatynizowanej, a główny tekst jest w innym języku. Przy wstępnej ocenie patrzymy na końcówki gramatyczne, wyrazy pomocnicze, formuły tytularne, system datowania i pochodzenie dokumentu. Ten krok chroni nas przed wyborem niewłaściwego języka i pozwala w razie potrzeby zaangażować specjalistów od kilku języków.

Jakie teksty łacińskie się tłumaczy

Łacina kościelna i watykańska

Łacina zachowuje szczególną rolę w historycznych i współczesnych materiałach Kościoła rzymskokatolickiego. Możemy mieć do czynienia z dokumentem papieskim, dekretem kanonicznym, tekstem liturgicznym, pismem diecezjalnym, wpisem klasztornym lub materiałem sądu kościelnego. W takim tekście codzienne znaczenie słów często nie wystarcza: niezbędna jest znajomość terminologii i formuł kanonicznych. W tłumaczeniu zachowujemy hierarchię dokumentu, oficjalne tytuły, cytaty i numerację, a w razie potrzeby dodajemy objaśnienie do niejasnego terminu kościelnego.

Wpisy w księgach chrztów, małżeństw i zgonów

W badaniach genealogicznych często spotykamy księgi kościelne, w których odnotowano chrzest dziecka, imiona rodziców, rodziców chrzestnych, świadków ślubu, przyczynę zgonu lub miejsce pochówku. Tekst może być krótki, ale zawierać wiele skrótów i zlatynizowanych imion własnych. Na przykład ta sama osoba może występować w różnych wpisach jako Ioannes, Johannes lub w innej łacińskiej formie miejscowego imienia. Dlatego w wyniku odróżniamy dokładne tłumaczenie tekstu, oryginalną formę imienia i jego prawdopodobny współczesny odpowiednik.

Rękopisy, paleografia i rozwijanie skrótów

Trudność dawnego łacińskiego rękopisu często tkwi bardziej w kaligrafii niż w języku. Litery mogą być ze sobą połączone, kilka słów może być zapisanych jednym znakiem, a częste końcówki skrócone specjalną kreską lub symbolem. W transkrypcji zapisujemy tekst współczesnymi literami, ale nie uzupełniamy uszkodzonego miejsca domysłami. Niejasny fragment oznaczamy nawiasem kwadratowym, znakiem zapytania lub specjalnym komentarzem. Taka przejrzysta metoda jest ważna, ponieważ klient musi dokładnie wiedzieć, która część została odczytana z pewnością, a która tylko prawdopodobnie.

Łacina prawnicza i paremie prawnicze

Wiele łacińskich wyrażeń jest nadal używanych we współczesnym prawie, ale ich znaczenie nie zawsze jest dosłowne. bona fide, prima facie, habeas corpus, lex specialis czy res judicata trzeba tłumaczyć w konkretnym kontekście prawnym. Usługa może obejmować objaśnienie wyrażeń występujących w orzeczeniu sądu, pełne tłumaczenie dawnego aktu, tekstu prawa kanonicznego lub redakcję terminologiczną pracy naukowej. Celem jest nie tylko znalezienie gruzińskiego odpowiednika, ale prawidłowe oddanie funkcji prawnej.

Łacina medyczna, anatomiczna i farmaceutyczna

Łacina jest szeroko obecna w nomenklaturze anatomicznej, dawnych diagnozach, formułach recepturowych i opisach preparatów ziołowych. Ten sam termin może mieć znaczenie klasyczne, późniejsze znaczenie medyczne i współczesny odpowiednik terminologiczny. Dlatego przy tłumaczeniu diagnozy sprawdzamy, co dane słowo oznacza w konkretnym kontekście medycznym i jak należy je oddać po gruzińsku. W przypadku dawnej recepty ważne jest dokładne rozwinięcie dawki, postaci leku, słownych wskazówek i skrótów; takiego tekstu nie należy traktować jako instrukcji do samodzielnego leczenia.

Nazwy botaniczne i zoologiczne

Naukowe nazwy roślin i zwierząt zapisuje się często po łacinie lub w formie zlatynizowanej. W tłumaczeniu nazwy gatunku zwykle nie przekłada się swobodnie - sprawdza się ją jako jednostkę nomenklatury naukowej. Znaczenie mają forma rodzaju i gatunku, nazwisko autora, kursywa oraz wielkie i małe litery. Można dodać popularną nazwę gruzińską, ale nie może ona zastąpić oficjalnej formy naukowej. W katalogu naukowym, etykiecie zielnikowej lub opisie zoologicznym stałość terminów jest szczególnie ważna.

Dyplomy uniwersyteckie, motta i formuły akademickie

Niektóre uniwersytety, kolegia, towarzystwa naukowe i instytucje ceremonialne nadal używają łacińskich mott i formuł. W takim tekście liczy się nie tylko gramatyka, ale także tradycja gatunku. Tytuł dyplomu, stopień naukowy, tytuł honorowy i formuła ceremonialna mogą się różnić w zależności od kraju i stulecia. Tworząc motto po łacinie na podstawie gruzińskiego, z wyprzedzeniem ustalamy, czy chodzi Państwu o znaczenie dosłowne, styl klasyczny, krótką formułę heraldyczną czy brzmienie kościelne.

Genealogia i historia rodziny

Dla historii rodziny źródło łacińskie zawiera często więcej informacji, niż się wydaje na pierwszy rzut oka: dawną nazwę wsi lub miasta, status społeczny, stopień pokrewieństwa, zawód ojca, pochodzenie z małżeństwa lub spoza niego, miejsce zamieszkania czy dane świadków. Tłumaczenie można przygotować jako pełny tekst lub jako uporządkowany wyciąg. Do badań przydatne są transkrypcja oryginału wiersz po wierszu, tłumaczenie na gruziński i osobna lista imion, dzięki czemu łatwo porównać ze sobą różne wpisy.

Inskrypcje, epitafia, pieczęcie i heraldyka

Na powierzchni kamienia, metalu, pieczęci lub herbu tekst jest często uszkodzony i skrócony. Epitafium może zawierać cyfry rzymskie, słowa oddzielone kropkami, formułę religijną lub dewizę rodu. Przy fotografowaniu wskazane jest kilka ujęć i boczne oświetlenie, ponieważ relief często nie jest widoczny w bezpośrednim świetle. Wraz z tłumaczeniem można podać wariant rekonstrukcji pełnych liter, rozwinięcie skrótów i prawdopodobną datę tekstu, przy czym wniosek historyczny zawsze odróżniamy od faktu odczytanego jednoznacznie.

Cyfry rzymskie, kalendarz i formuły datacyjne

W tekstach łacińskich rok może być podany cyframi rzymskimi, a dzień według rzymskiego systemu kalendarzowego - w odniesieniu do kalend, non i id. We wpisie kościelnym datę wskazuje się czasem przez święto patrona, okres liturgiczny lub rok indykcji. Tłumaczenie powinno zachować formę i starannie obliczyć odpowiednik we współczesnym kalendarzu. Jeśli data jest uszkodzona lub jej przeliczenie dopuszcza kilka wariantów, w wyniku podajemy zarówno formę oryginalną, jak i uzasadnioną prawdopodobną datę.

Imiona własne i nazwy geograficzne

W tekście łacińskim imię często ulega zmianie gramatycznej: dodaje się końcówkę przypadka, latynizuje formę miejscową lub zapisuje tę samą osobę w różnej pisowni. Miasta również mogą mieć historyczne nazwy łacińskie. Takich form nie tłumaczymy mechanicznie. Ustalamy formę podstawową imienia, porównujemy ją z innymi wpisami w dokumencie i oddajemy po gruzińsku tak, aby można było zidentyfikować osobę lub miejsce. W razie potrzeby zachowujemy w nawiasie oryginalną formę łacińską.

Skróty, ligatury i znaki edytorskie

W dawnym tekście D.O.M., A.D., q., d. lub znak zastępujący kilka liter można odczytać tylko z kontekstu. Ten sam skrót może w różnych dokumentach oznaczać różne słowa. Dlatego w tekście końcowym skrót jest albo w pełni rozwinięty, albo zachowuje formę oryginalną i zostaje objaśniony w komentarzu. W transkrypcji przeznaczonej do publikacji można zastosować zasadę dyplomatyczną - przepisanie tekstu dokładnie tak, jak w źródle - lub stworzyć wersję znormalizowaną.

Układanie tekstu po łacinie na podstawie gruzińskiego

Oddanie współczesnego gruzińskiego zdania po łacinie nie zawsze oznacza znalezienie jednego łacińskiego słowa dla każdego słowa. Wiele pojęć z dziedziny techniki, współczesnego prawa i życia codziennego nie ma bezpośredniego odpowiednika w łacinie klasycznej. Może być potrzebny termin nowołaciński, konstrukcja opisowa lub już utrwalona forma kościelna. W przypadku motta lub inskrypcji szczególnie ważna jest forma krótka, rytmiczna i gramatycznie kompletna. Możemy zaproponować klientowi kilka wariantów w różnych stylach, z dokładnym gruzińskim znaczeniem każdego z nich.

Tłumaczenie z łaciny do użytku urzędowego

Tłumaczenie dawnego dokumentu może być potrzebne w sądzie, archiwum, na uczelni, w sprawie spadkowej lub w postępowaniu o potwierdzenie obywatelstwa. W takim przypadku trzeba z wyprzedzeniem wyjaśnić, czy strona przyjmująca potrzebuje pełnego tłumaczenia, tylko wyciągu, poświadczenia podpisu tłumacza, kopii zaświadczenia archiwalnego czy dodatkowej opinii eksperta. Tekst przygotowujemy w uzgodnionym formacie, ale ostateczny wymóg zawsze określa organ przyjmujący. Naukowa interpretacja historycznego rękopisu nie jest automatycznie równoznaczna z urzędowym dowodem z dokumentu.

Poświadczenie notarialne, apostille i legalizacja

Poświadczenie notarialne tłumaczenia i międzynarodowe uwierzytelnienie oryginalnego dokumentu to różne procedury. Notariusz z reguły poświadcza konkretny podpis lub kopię w formie dopuszczonej przez prawo; apostille lub legalizacja konsularna wiąże się natomiast z kompetencją i pieczęcią organu, który wydał dokument. Jeśli dawny wpis kościelny lub kopia archiwalna ma zostać użyta za granicą, najpierw trzeba wyjaśnić, kto wydał współczesne zaświadczenie potwierdzające i do jakiego kraju zostanie ono złożone. Dopiero potem ustala się właściwą kolejność tłumaczenia i uwierzytelnienia.

Kontrola jakości tekstu łacińskiego

Przy sprawdzaniu zwracamy uwagę na przypadki, czas i tryb czasownika, zgodność liczby, źródło cytatów, daty, cyfry rzymskie oraz imiona osób i nazwy miejsc. W rękopisie porównujemy powtarzające się litery i słowa, ponieważ indywidualna kaligrafia piszącego jest często najlepszym kluczem. W projekcie terminologicznym tworzymy jednolity glosariusz, aby jeden termin był oddawany tak samo na każdej stronie. W pliku końcowym oryginalną transkrypcję i tłumaczenie gruzińskie można umieścić obok siebie.

Co przesłać nam do wyceny

• Wszystkie strony Prosimy przesłać kompletny dokument, łącznie z pustą odwrotną stroną lub stroną z pieczęcią.
• Wyraźny obraz Rękopis prosimy sfotografować w wysokiej rozdzielczości, bez cieni i odblasków.
• Cel Prosimy wskazać, gdzie i do czego wykorzystają Państwo tłumaczenie.
• Oczekiwana forma Czy potrzebują Państwo tylko tłumaczenia na gruziński, transkrypcji, komentarza czy tekstu równoległego.
• Termin Prosimy podać ostateczną datę i informację, czy potrzebne jest uwierzytelnienie.

Jak zamówić tłumaczenie z łaciny

Aby rozpocząć zamówienie, prosimy przesłać nam zdjęcie lub plik PDF. Na pierwszym etapie ustalamy epokę języka, rodzaj tekstu, liczbę stron i czytelność. Następnie informujemy, czy potrzebne jest tłumaczenie bezpośrednie, czy najpierw transkrypcja, jaki będzie format końcowy i w jakim czasie można wykonać pracę. W przypadku trudnego rękopisu może być najpierw konieczne odczytanie niewielkiego fragmentu próbnego, aby realnie ocenić zakres pracy.

Tłumaczenie z łaciny w Tbilisi i online

Mogą Państwo przyjść do biura w Tbilisi, przy al. Dawita Agmaszenebelego 118, ale w większości przypadków wstępna ocena odbywa się online. Jest to szczególnie wygodne w przypadku źródła przechowywanego w archiwum, muzeum lub innym kraju, gdy mają Państwo pod ręką tylko kopię cyfrową. Materiał można nam przesłać zdalnie także z innych miast Gruzji. Jeśli do ostatecznego uwierzytelnienia potrzebny będzie oryginał lub dobrej jakości kopia fizyczna, poinformujemy o tym już na etapie wyceny.

Jak ustala się termin realizacji i koszt

Ceny tekstu łacińskiego nie da się ustalić wyłącznie na podstawie liczby słów. Wpływ mają epoka, pismo ręczne, uszkodzenia papieru, skróty, terminy specjalistyczne, tabele i potrzebne badania. Wyraźnie wydrukowany współczesny tekst kościelny i uszkodzony wpis z XVII wieku to różna praca nawet przy tej samej objętości. Dokładna wycena wymaga zapoznania się z kompletnym materiałem. Forma wyniku, termin realizacji, koszt oraz to, czy obejmuje on transkrypcję lub komentarz objaśniający, uzgadniamy z wyprzedzeniem.

Co zyskują Państwo dzięki usłudze TARGMANEBI

Najczęściej zadawane pytania