ნეაპოლიტანური ენის თარჯიმანი და ნეაპოლიტანური თარგმანი

გჭირდებათ ნეაპოლიტანური ენის თარჯიმანი? პირველ ეტაპზე ყველაზე მნიშვნელოვანი არა ფასის თქმა, არამედ ენის სწორად დადგენაა. „ნეაპოლიტანური“, „იტალიური“, „ნეაპოლში გაცემული“ და „ძველი იტალიური“ ერთი და იგივე არ არის. თანამედროვე ოფიციალური მოწმობა, რომელიც ნეაპოლში გაიცა, ჩვეულებრივ იტალიურადაა შედგენილი; ნეაპოლიტანური უფრო ხშირად გვხვდება საუბარში, სიმღერაში, თეატრში, კინოში, პირად მიმოწერასა და ადგილობრივ კულტურულ ტექსტებში. ისტორიული ჩანაწერი კი შეიძლება საერთოდ ლათინური აღმოჩნდეს.

ნეაპოლიტანურია, იტალიური თუ ლათინური?

ეს არის პირველი კითხვა, რომელსაც სწორად უნდა ვუპასუხოთ. გაცემის ადგილი ენას ავტომატურად არ განსაზღვრავს. იტალიის მოქმედი კანონი იტალიურს რესპუბლიკის ოფიციალურ ენად ადგენს. ამიტომ ნეაპოლის მუნიციპალიტეტის, სასამართლოს, უნივერსიტეტის, კლინიკის, რეესტრის ან სხვა თანამედროვე დაწესებულების დოკუმენტი, როგორც წესი, იტალიურია. მისთვის საჭიროა იტალიური ენის თარჯიმანი, მიუხედავად იმისა, რომ ფურცელზე წერია Napoli.

ნეაპოლიტანური ცოცხალი რეგიონული მეტყველება და მნიშვნელოვანი კულტურული ტრადიციაა. მას ენების საერთაშორისო კოდებში აქვს `nap` აღნიშვნა, თუმცა პოლიტიკურ-ინსტიტუციურ დონეზე იტალიის ოფიციალური ენა არ არის. ნეაპოლიტანური ყველაზე ბუნებრივად გვხვდება არაფორმალურ დიალოგში, ხალხურ და საავტორო სიმღერაში, თეატრალურ ტექსტში, ფილმის პერსონაჟების მეტყველებაში, სოციალურ ქსელში, ოჯახურ წერილში ან ზეპირ ისტორიაში.

ძველ საბუთში სურათი უფრო რთულია. ნეაპოლის სახელმწიფო არქივში ინახება სამოქალაქო მდგომარეობის ისტორიული ფონდები, ხოლო ჩანაწერის ენა და ფორმა პერიოდზე, ხელისუფლებასა და დოკუმენტის ტიპზეა დამოკიდებული. საეკლესიო მეტრიკა შეიძლება ლათინურად იყოს, სამოქალაქო აქტი - ძველი იტალიურით, პირადი მინაწერი კი ადგილობრივი სიტყვებით. ამიტომ მხოლოდ ერთი ფრაზის ან გვარის ნახვით მთელ დოკუმენტს ვერ ვაფასებთ.

ნეაპოლიტანური თარგმნის რომელი მომსახურება ფასდება?

ნეაპოლიტანური მოთხოვნები იშვიათი და ერთმანეთისგან განსხვავებულია. ერთი მომხმარებელი ოჯახის ძველ წერილს იკვლევს, მეორე ფილმის ფრაგმენტისთვის ქართულ სუბტიტრებს ამზადებს, მესამე სიმღერის მნიშვნელობის გაგებას ცდილობს, მეოთხე კი ნეაპოლში გაცემული მოწმობის ოფიციალურ თარგმანს ეძებს. ამიტომ მომსახურება თითოეული მასალის მიხედვით ცალკე იგეგმება.

ნეაპოლიტანური ენისა და მართლწერის თავისებურებები

ნეაპოლიტანურის თარგმნისას მთავარი სირთულე მხოლოდ უცნობი ლექსიკა არ არის. მეტყველებას აქვს ისტორიული ფენები, ადგილობრივი ვარიანტები, იტალიურთან მუდმივი კონტაქტი და ჟანრის მიხედვით შეცვლილი წერის პრაქტიკა. ერთი ავტორი ტრადიციულ გრაფიკას მიჰყვება, მეორე წარმოთქმას წერს, მესამე კი იტალიურ მართლწერას ნეაპოლიტანურ სიტყვებს უთავსებს. სოციალურ ქსელში შეიძლება შეგვხვდეს ისეთი ფორმაც, რომელიც მხოლოდ კონკრეტული ოჯახის ან თემის ჩვევას ასახავს.

ხშირია საბოლოო უმახვილო ხმოვნის დასუსტება. მისი წერილობით გადმოცემა ერთგვაროვანი არაა: ტექსტში შეიძლება დარჩეს ისტორიული ხმოვანი, გამოჩნდეს `e`, ზოგჯერ `ë`, აპოსტროფი ან საერთოდ გამოტოვება. Accademia della Crusca-ს განმარტებაც აჩვენებს, რომ თანამედროვე არაფორმალურ წარწერებში დასუსტებული ბოლო ხმოვანი ხშირად იკარგება, ხოლო ტრადიციულ წერაში სხვა პრინციპი მოქმედებს. ამიტომ ავტომატური „გასწორება“ ტექსტის ასაკს, ხმასა და ავტორის სტილს წაშლის.

აპოსტროფიც ყოველთვის ერთსა და იმავე ფუნქციას არ ასრულებს. ის შეიძლება მიუთითებდეს ხმოვნის გამოტოვებაზე, სიტყვების შეერთებაზე ან ტრადიციულ გრაფიკულ ფორმაზე. თუ დაბეჭდილ ტექსტში სწორი აპოსტროფის ნაცვლად უბრალო კლავიატურული ნიშანი, დახრილი ბრჭყალი ან სხვა სიმბოლოა, ჯერ ვადგენთ, ტექნიკური შეცდომაა თუ ავტორის შეგნებული არჩევანი. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სუბტიტრებში, სადაც ერთი სიმბოლოს შეცვლამ ძიება და ტერმინების ერთიანობა შეიძლება დაარღვიოს.

სიტყვასიტყვითი თარგმანი ყოველთვის საკმარისი არ არის

ნეაპოლიტანურ დიალოგში ხშირად გვხვდება კულტურულად დატვირთული მიმართვა, ირონია, გადაკრული სიტყვა და გამოთქმა, რომელსაც ქართულში ზუსტი ერთსიტყვიანი ეკვივალენტი არ აქვს. თარგმანის მიზნის მიხედვით ვირჩევთ მიდგომას. კვლევითი ტექსტისთვის შეიძლება საჭირო იყოს მაქსიმალურად ახლო თარგმანი და განმარტებითი შენიშვნა; ფილმის სუბტიტრისთვის - მოკლე, ბუნებრივი ქართული; თეატრისთვის - სათქმელად გამართული ფრაზა; ლექსისთვის კი რიტმის, ხმისა და მნიშვნელობის შორის კომპრომისი.

ამიტომ შეკვეთისას გეკითხებით, ვინ წაიკითხავს თარგმანს. ოჯახის არქივისთვის გაკეთებული დეტალური ვერსია არ ჰგავს სოციალურ ვიდეოს სუბტიტრს, ხოლო სამეცნიერო ციტატა არ უნდა გადაიქცეს თავისუფალ პოეტურ ადაპტაციად. თუ ორივე გჭირდებათ, შეიძლება მოვამზადოთ ძირითადი ზუსტი ტექსტი და ცალკე - ადაპტირებული ვერსია.

ნეაპოლში გაცემული ოფიციალური დოკუმენტები

თანამედროვე დაბადების, ქორწინების, განქორწინების, გარდაცვალების, საცხოვრებლის, მოქალაქეობის, ნასამართლეობის, უნივერსიტეტის, სასამართლოსა და კომპანიის დოკუმენტები ნეაპოლიტანურის გვერდზე შემთხვევით არ უნდა მოხვდეს. მათი ადმინისტრაციული ენა ჩვეულებრივ იტალიურია. ამიტომ TARGMANEBI პირველ რიგში ამოწმებს სათაურსა და გამცემ ორგანოს და, თუ ტექსტი იტალიურია, შეკვეთას იტალიური თარგმანის მომსახურებაში გადავიყვანთ.

ძველი საბუთის შემთხვევაში მხოლოდ დოკუმენტის სახელი არ კმარა. ერთსა და იმავე არქივში შეიძლება იყოს დაბეჭდილი ფორმა, ხელით შევსებული ჩანაწერი, ლათინური საეკლესიო ტექსტი, ძველი იტალიური სამართლებრივი ფორმულა და ადგილობრივი გვარის განსხვავებული ჩაწერა. Portale Antenati-ს ოფიციალური კატალოგი ადასტურებს, რომ ნეაპოლის სახელმწიფო არქივში დაცულია ნაპოლეონის პერიოდის, რესტავრაციისა და იტალიური სამოქალაქო მდგომარეობის სხვადასხვა ფონდები. ეს პერიოდები ერთმანეთისგან ენობრივად და დოკუმენტურად განსხვავდება.

ხელნაწერის ამოკითხვა დამოუკიდებელი სამუშაოა. თუ ასოები ფერმკრთალია, გვერდი დაზიანებულია ან ძველი კალიგრაფია რთულია, ჯერ ტრანსკრიფციის შესაძლებლობას ვადგენთ და შემდეგ - თარგმანს. გაურკვეველი გვარი ან თარიღი არ ივსება გამოცნობით. შესაძლო კითხვა აღინიშნება როგორც სავარაუდო, ხოლო იდენტიფიკაციისთვის შეიძლება დაგვჭირდეს იმავე წიგნის მეზობელი ჩანაწერი, ინდექსი ან ოჯახის სხვა დოკუმენტი.

ნეაპოლიტანური აუდიო, ვიდეო და სუბტიტრები

ზეპირი ჩანაწერის თარგმნა წერილობითი ფაილისგან განსხვავდება. ჯერ უნდა გაირჩეს სიტყვები, მოსაუბრეები და ფრაზების საზღვრები. ხმაური, მუსიკა, ქუჩის გარემო, სწრაფი საუბარი, ერთმანეთზე ლაპარაკი და ტელეფონის დაბალი ხარისხი სამუშაოს მოცულობას მნიშვნელოვნად ცვლის. ამიტომ მხოლოდ წუთების რაოდენობა ფასს ზუსტად ვერ განსაზღვრავს.

შედეგი შეიძლება მოიცავდეს რამდენიმე დონეს: ნეაპოლიტანური ტრანსკრიფცია; ქართული შინაარსობრივი თარგმანი; ორენოვანი ცხრილი; მოსაუბრეების მონიშვნა; დროის კოდები; ან სუბტიტრის ფაილი. სიტყვასიტყვითი ტრანსკრიფცია ინარჩუნებს გამეორებებსა და შეწყვეტილ ფრაზებს, ხოლო ეკრანის სუბტიტრი უნდა იყოს უფრო მოკლე და კითხვის სიჩქარეზე მორგებული. ეს ორი ერთმანეთის ჩანაცვლება არ არის.

თუ ვიდეოში იტალიური და ნეაპოლიტანური მონაცვლეობს, ენების შეცვლას საჭიროებისას აღვნიშნავთ. ეს მნიშვნელოვანია პერსონაჟის სოციალური ხმისა და სცენის ეფექტის შესანარჩუნებლად. ქართულ თარგმანში ყველა დიალექტური ფრაზის ერთნაირი სალიტერატურო ენით გადმოტანამ შეიძლება პერსონაჟებს შორის განსხვავება გააქროს; მეორე მხრივ, შემთხვევითი ქართული კილოს მიბაძვა შეიძლება მცდარი ასოციაცია შექმნას. სტრატეგიას დამკვეთთან ვათანხმებთ.

ნეაპოლიტანური სიმღერის, თეატრისა და ლიტერატურის თარგმნა

ნეაპოლიტანურ ენას მდიდარი სასიმღერო და თეატრალური ტრადიცია აქვს, მაგრამ „სიმღერის თარგმნა“ ერთ სამუშაოს არ ნიშნავს. თუ მომხმარებელს მხოლოდ შინაარსის გაგება სურს, ვამზადებთ ზუსტ პროზაულ ვერსიას. თუ ტექსტი უნდა იმღერონ, საჭიროა მარცვლების, აქცენტების, რიტმისა და მუსიკალური ფრაზის გათვალისწინება. თუ მიზანი ლიტერატურული გამოცემაა, დამატებით დგება სტილის, კომენტარებისა და საავტორო უფლებების საკითხი.

სასცენო დიალოგში იუმორი ხშირად დამოკიდებულია წარმოთქმაზე, ორმაგ მნიშვნელობაზე ან ადგილობრივ რეალიაზე. ზოგჯერ ეფექტის შესანარჩუნებლად საჭიროა განმარტება, ზოგჯერ - ფუნქციურად მსგავსი ქართული ხერხი. ასეთ არჩევანს თარგმანი უნდა ასაბუთებდეს და არა შემთხვევით აკეთებდეს. აკადემიური ან არქივის შეკვეთისას თავისუფალ ადაპტაციას მკაფიოდ ვაცალკევებთ წყაროსთან ახლო ვერსიისგან.

კლიენტმა უნდა მოგვაწოდოს კანონიერად მოპოვებული ტექსტი ან აუდიო და აგვიხსნას გამოყენების მიზანი. საავტორო უფლებით დაცული ნაწარმოების გამოქვეყნების, ტირაჟირების, რეკლამაში ან საჯარო შესრულებაში გამოყენების უფლება თარგმნის შეკვეთით ავტომატურად არ წარმოიშობა. გამოყენების ნებართვის უზრუნველყოფა დამკვეთის პასუხისმგებლობაა.

ქართულიდან ნეაპოლიტანურად თარგმნა

ქართულიდან ნეაპოლიტანურად შეკვეთა შესაძლებელია მხოლოდ კონკრეტული მასალისა და შესაბამისი სპეციალისტის ხელმისაწვდომობის შეფასების შემდეგ. აუცილებელია გაირკვეს, რატომ გჭირდებათ ნეაპოლიტანური და არა იტალიური. ოფიციალური განაცხადისთვის ან ნეაპოლის საჯარო დაწესებულებისთვის, ჩვეულებრივ, იტალიური იქნება სწორი მიმართულება. ნეაპოლიტანური უფრო ბუნებრივი არჩევანია კულტურული პროექტისთვის, პერსონაჟის დიალოგისთვის, ადგილობრივ აუდიტორიაზე ორიენტირებული შემოქმედებითი ტექსტისთვის ან ენობრივი კვლევისთვის.

ასეთ პროექტში წინასწარ ვადგენთ სასურველ ვარიანტს, წერით სისტემას, აუდიტორიას და ტონს. ქართულ მიმართვას, იუმორსა და კულტურულ რეალიას შეიძლება პირდაპირი ეკვივალენტი არ ჰქონდეს. ამიტომ დამკვეთს ვთხოვთ კომენტარებს სახელებზე, ადგილებზე, პერსონაჟების ურთიერთობასა და გამოსაქვეყნებელ გარემოზე. თარგმანის დასრულებამდე შესაძლოა მომზადდეს მცირე ნიმუში სტილის შესათანხმებლად.

ნოტარიული დამოწმება, ოფიციალური თარგმანი და აპოსტილი

იშვიათი ენის თარგმანი ავტომატურად ვერ გახდება ნოტარიულად დამოწმებული დოკუმენტი. საქართველოში კონკრეტული სანოტარო მოქმედების შესაძლებლობას უფლებამოსილი ნოტარიუსი ადგენს. მნიშვნელობა აქვს მთარგმნელის ვინაობას, კვალიფიკაციის დამადასტურებელ დოკუმენტს, თარგმნის მიმართულებას, დედნის ფორმას და დოკუმენტის გამოყენების მიზანს. TARGMANEBI ამზადებს მასალას და კოორდინაციას უწევს პროცესს, მაგრამ ნოტარიუსის გადაწყვეტილებას ვერ ცვლის.

თუ საბუთი ნეაპოლშია გაცემული და თანამედროვე ოფიციალური აქტია, დიდი ალბათობით იტალიური თარგმანი და შესაბამისი იტალიური მიმართულების დამოწმება დაგჭირდებათ. თუ ტექსტი ნამდვილად ნეაპოლიტანურია - მაგალითად, პირადი განცხადება ან კულტურული მასალა - ჯერ ვამოწმებთ სპეციალისტის ხელმისაწვდომობას და იმას, იღებს თუ არა მიმღები ორგანიზაცია ასეთ ფორმას. ზოგჯერ ოფიციალური მიზნისთვის იტალიური შუალედური ან განმარტებითი ვერსია შეიძლება მოითხოვონ, მაგრამ ეს წინასწარ უნდა დაადასტუროს მიმღებმა უწყებამ.

აპოსტილი თარგმანის სინონიმი არ არის. ის საჯარო დოკუმენტზე ხელმოწერის, ხელმომწერის უფლებამოსილებისა და ბეჭდის/შტამპის ნამდვილობას ადასტურებს და არა ტექსტის შინაარსს. იტალიაც და საქართველოც ჰააგის აპოსტილის კონვენციის მონაწილეები არიან, თუმცა აპოსტილის საჭიროება დამოკიდებულია დოკუმენტის ტიპსა და მიმღების მოთხოვნაზე. ჩვეულებრივ, აპოსტილი კეთდება უფლებამოსილ ორგანოში იმ ქვეყანაში, სადაც შესაბამისი საჯარო დოკუმენტი გაიცა. ზუსტი თანმიმდევრობა თარგმნის დაწყებამდე უნდა გადაამოწმოთ.

როგორ შევუკვეთოთ ნეაპოლიტანური თარგმანი?

პირველ შეტყობინებაში მიუთითეთ

• რა ტიპის მასალაა: ოფიციალური დოკუმენტი, წერილი, წიგნი, სიმღერა, აუდიო თუ ვიდეო;
• სად და დაახლოებით როდის შეიქმნა, ვინ არის ავტორი ან მოსაუბრე, თუ იცით;
• გჭირდებათ ქართულად თარგმნა, ქართულიდან ნეაპოლიტანურად თუ მხოლოდ ენის დადგენა;
• სიტყვასიტყვითი, ლიტერატურული, სასიმღერო თუ სუბტიტრებისთვის მორგებული ვერსია გსურთ;
• საბოლოო ფაილის ფორმატი, დროის კოდების საჭიროება და სასურველი ვადა;
• ოფიციალური გამოყენებისას - ქვეყანა, მიმღები უწყება, დამოწმებისა და აპოსტილის წერილობითი მოთხოვნა.

ნეაპოლიტანური თარგმანის ფასი და ვადა

ნეაპოლიტანური იშვიათი მიმართულებაა და ფასი წინასწარ ერთ გვერდზე ან ერთ წუთზე ყოველთვის სწორად ვერ დაითვლება. მკაფიო თანამედროვე ტექსტი და მე-19 საუკუნის დაზიანებული ხელნაწერი ერთნაირი მოცულობის შემთხვევაშიც სრულიად განსხვავებულ დროს მოითხოვს. აუდიოში მნიშვნელობა აქვს არა მხოლოდ ხანგრძლივობას, არამედ მეტყველების სისწრაფეს, ხმაურს, მოსაუბრეთა რაოდენობასა და ენების მონაცვლეობას.

ფასზე გავლენას ახდენს ენის იდენტიფიცირება, ტრანსკრიფცია, ტექსტის ან აუდიოს მოცულობა, ისტორიული და კულტურული კვლევა, მიმართულება, სუბტიტრების დროის კოდები, პოეტური ადაპტაცია, სასწრაფოობა და დამოწმების მოთხოვნა. ზუსტ შეთავაზებას მხოლოდ სრული მასალის ან წარმომადგენლობითი ნიმუშის ნახვის შემდეგ მოგაწვდით. იშვიათ ენაზე მუშაობის დაწყებამდე ასევე ვადასტურებთ შესაბამისი სპეციალისტის ხელმისაწვდომობას.

როგორ ვაკონტროლებთ ხარისხს?

ნეაპოლიტანური თარჯიმანი თბილისში და ონლაინ

TARGMANEBI-ს ოფისი მდებარეობს თბილისში, დავით აღმაშენებლის გამზირზე 118 ნომერში. საწყისი შეფასება დისტანციურად კეთდება, ამიტომ ტექსტის ან აუდიოს გასაცნობად ოფისში მოსვლა აუცილებელი არ არის. შეგიძლიათ მოგვწეროთ საქართველოდან ან საზღვარგარეთიდან. დიდი ფაილის შემთხვევაში წინასწარ შეგითანხმებთ გადაცემის უსაფრთხო გზას.

ონლაინ შეკვეთა ავტომატურ თარგმანს არ ნიშნავს. იშვიათი ენის მასალა განსაკუთრებით საჭიროებს ადამიანურ შეფასებას, კონტექსტს და ზოგჯერ კვლევას. საჯაროდ ხელმისაწვდომ მანქანურ სისტემებში ნეაპოლიტანური შეიძლება აღიქვან იტალიურად ან რამდენიმე ვარიანტი ერთმანეთში აურიონ. ასეთი შედეგი შეიძლება ზოგადი გაგებისთვის გამოდგეს, მაგრამ სუბტიტრის, გამოცემის, არქივის ან ოფიციალური გამოყენებისთვის შემოწმების გარეშე სანდო არ არის.

ხშირად დასმული კითხვები ნეაპოლიტანურ თარგმანზე

ოფიციალური და ავტორიტეტული წყაროები

დაკავშირებული ენები და მომსახურებები