🌐 Tolk Assyrisch (Aramees) en vertaling van Syrische teksten

U heeft zelden een tolk Assyrisch nodig, maar als het zover is, is de opdracht heel specifiek: een kerkelijke akte, oude familiecorrespondentie, een archiefblad, een grafschrift of een document uit Irak, Syrië of Iran waarin tekst in het Syrische schrift een Arabische of Perzische vermelding begeleidt. In zulk materiaal kunnen op één blad twee of drie talen staan, twee schrijfrichtingen en kerkelijke terminologie uit verschillende eeuwen.

Het woord "Assyrisch" wordt in het Georgisch in verschillende betekenissen gebruikt. De een bedoelt de moderne spreektaal, die de sprekers zelf vaak Sureth (ܣܘܪܝܬ) noemen, de ander de oude kerktaal, het Klassiek Syrisch. Beide worden ook vaak "Aramees" genoemd. Daarom beginnen wij het werk met het vaststellen van de taal, het dialect en het schrift, en pas daarna kiezen wij wie de opdracht uitvoert.

Vertaaldiensten Assyrisch en Aramees

Wij werken in twee richtingen: uit het Assyrisch (Aramees) naar het Georgisch en, waar nodig, uit het Georgisch naar het Assyrisch. Het vaakst gaat het om doop- en huwelijksakten, verklaringen van een parochie, privécorrespondentie, memoires, opschriften op de achterkant van foto's, grafschriften en fragmenten voor wetenschappelijk onderzoek. Voor officieel gebruik wordt de vertaling zo opgesteld dat een notaris de handtekening van de tolk kan legaliseren. Informatie over andere talen vindt u op de pagina tolkdiensten.

Assyrisch Neo-Aramees en Klassiek Syrisch - wat heeft u nodig?

Assyrisch Neo-Aramees (ISO 639-3-code aii) is een levende taal die Assyriërs nog steeds spreken in Iran, Irak, Syrië en Turkije, en ook in Armenië, Georgië en de diaspora. Moderne brieven, memoires, liedteksten, gemeenschapskranten en berichten op sociale media worden erin geschreven. Het grootste deel van een familiearchief is juist in deze taal opgesteld.

Klassiek Syrisch (code syc, in de ISO-indeling een historische taal) is de oude literaire vorm van het Aramees, die de liturgische taal van de oosterse christelijke kerken is gebleven. De moderne spreektaal is er geen directe afstammeling van, al is ze er via woordenschat en kerkelijke termen nauw mee verbonden. Daarom vraagt de vertaling van een gebedenboek, een kerkelijke kalender of een handschrift andere kennis dan een brief van een grootmoeder.

Dialecten en nauwkeurige vaststelling van de taal

Het Sureth is niet eenvormig. Onderzoekers onderscheiden de christelijke spraak van Urmia, de groepen uit het Hakkari-hoogland (bijvoorbeeld Tiyari, Jilu en Barwar) en de zuidelijke varianten die verbonden zijn met de omgeving van Erbil en Nineve. Het Chaldeeuws Neo-Aramees heeft een eigen ISO-code (cld), terwijl het Turoyo tot een andere groep behoort en slechts gedeeltelijk wederzijds verstaanbaar is met het Sureth.

In de praktijk betekent dit dat woordvormen, sommige werkwoorden en leenwoorden (van Perzische, Turkse, Arabische, Koerdische of Russische oorsprong) per dialect verschillen. Zodra wij de foto zien, proberen wij vast te stellen in welke taal en in welke traditie de tekst is geschreven. Is dat twijfelachtig, dan zeggen wij het u eerlijk voordat wij aan het werk beginnen.

Het Syrische schrift: Estrangela, Serto en Madnhaya

Het Assyrisch en het Klassiek Syrisch gebruiken één alfabet - het Syrische schrift, dat van rechts naar links wordt gelezen. Het alfabet telt 22 letters, die allemaal medeklinkers weergeven. Klinkers worden, als ze al worden aangeduid, met punten en extra tekens weergegeven. De meeste letters worden binnen een woord met elkaar verbonden, zodat in een handschrift één verkeerd gelezen verbinding de betekenis van een woord verandert.

Het schrift heeft drie hoofdvormen. Estrangela is de oudste, klassieke vorm en komt tegenwoordig vooral voor in koppen, inscripties en wetenschappelijke uitgaven. Serto is het schrift van de West-Syrische traditie en duidt klinkers aan met kleine tekens die van Griekse letters zijn afgeleid. Madnhaya, de oostelijke vorm, geeft klinkers met punten weer, en juist daarin wordt het moderne Assyrisch geschreven. Twee teksten die op het eerste gezicht op elkaar lijken, kunnen tot de tradities van verschillende kerken behoren.

Latijnse en cyrillische schrijfwijzen, Garshuni

Het Assyrisch wordt niet altijd in Syrische letters geschreven. Eind jaren 1920 werd in de Sovjet-Unie voor het Assyrisch een alfabet op basis van het cyrillisch gemaakt; rond 1930 werd het vervangen door een Latijns alfabet, dat in 1938 werd afgeschaft. Daarom kan een Georgisch of Armeens familiearchief een in Latijnse letters gedrukte tekst uit die periode bevatten. Tegenwoordig schrijven veel Assyriërs online in Latijnse letters, wat bij het lezen vaak tot dubbelzinnigheid leidt.

Er bestaat ook het omgekeerde geval - Garshuni, waarbij een tekst in de Arabische taal in Syrische letters is geschreven. Zo'n blad ziet er visueel Syrisch uit, maar taalkundig is het Arabisch, en voor de weergave ervan is ook de kennis van een tolk Arabisch nodig. Daarom moeten het schrift en de taal altijd afzonderlijk worden vastgesteld.

De Assyrische gemeenschap in Georgië

Assyriërs wonen al vele generaties in Georgië. In de 19e eeuw kwamen families uit Iran en het Ottomaanse Rijk, en de grootste golf hangt samen met de gebeurtenissen van 1915-1918. Eind 19e eeuw vestigden mensen uit Urmia zich ook in het dorp Kanda in de omgeving van Mtscheta. Tegenwoordig geldt Dzveli Kanda (gemeente Mtscheta) als het belangrijkste dorp van de gemeenschap, en families wonen ook in Tbilisi, Gardabani en andere plaatsen.

In Tbilisi is sinds 2009 het Assyrisch-Chaldeeuwse religieuze en culturele centrum Mar Shimon Bar Sabbae actief, waar de liturgie volgens de Chaldeeuwse ritus wordt gevierd, en in 2023 werd in Gardabani het religieuze en culturele centrum Mar Thomas ingewijd. Bij Dzveli Kanda ligt het klooster van de Dertien Assyrische Vaders. In de familiearchieven van de gemeenschap staan Georgische, Russische en Assyrische teksten vaak naast elkaar, daarom is soms ook afstemming met een tolk Russisch nodig.

Kerkelijke akten: doop, huwelijk, begrafenis

In Assyrische en Chaldeeuwse parochies wordt een doop, een kerkelijk huwelijk of een begrafenis vaak in het Syrisch of tweetalig vastgelegd. Zo'n akte heeft u nodig wanneer u uw afkomst, een familieband of uw kerkelijke status moet aantonen: bijvoorbeeld voor een huwelijk in een andere kerk, om peetouder te worden, als ondersteunend bewijs in een erfeniszaak of om de familiegeschiedenis in het buitenland te documenteren.

Bij de vertaling controleren wij de naam van de persoon, de naam van de vader, de identiteit van de peetouder of de getuigen, de naam en rang van de priester, de naam van de parochie, de datum en het aktenummer. Een kerkelijke verklaring vervangt geen akte van de burgerlijke stand: vraagt de ontvangende instantie om een officiële geboorte- of huwelijksakte, dan kan de kerkelijke akte alleen als aanvullend materiaal gelden. Dat moet vooraf worden nagegaan.

Kerken en kerkelijke tradities

De Syrische taal staat centraal in het leven van drie grote kerken. De Assyrische Kerk van het Oosten en de Chaldeeuws-Katholieke Kerk behoren tot de Oost-Syrische traditie, terwijl de Syrisch-Orthodoxe Kerk de West-Syrische ritus volgt en het Klassiek Syrisch als officiële en liturgische taal gebruikt. Het verschil in traditie komt tot uiting in de vorm van het schrift, in de namen van kerkelijke ambten en in de terminologie van de riten.

Daarom geven wij de titel van een bisschop, chorbisschop, metropoliet of patriarch alleen in de gangbare Georgische vorm weer wanneer wij precies weten tot welke kerk de akte behoort. Bestaat er in het Georgisch geen vast equivalent voor een bepaalde term, dan behouden wij de transliteratie van het origineel en voegen wij een korte toelichting toe.

Familiebrieven, archieven en grafstenen

Een groot deel van de aanvragen betreft persoonlijke geschiedenis: brieven van een grootvader uit Urmia of Irak, correspondentie uit de oorlogsjaren, een thuis bewaard gebedenboek met handgeschreven aantekeningen, namen op de achterkant van een foto. In zo'n tekst is het handschrift vaak verbleekt, het papier beschadigd en de spelling niet standaard. Wij vertalen wat werkelijk leesbaar is, en een onduidelijke plek markeren wij tussen vierkante haken en vullen wij niet met gissingen aan.

Een grafschrift bevat meestal de naam van de overledene, de naam van de vader, de plaats van herkomst, de datum en een korte kerkelijke formule. Maak foto's vanuit meerdere hoeken en met zijlicht, want ingehakte letters zijn bij schuin licht beter te zien. Bij genealogisch onderzoek wordt zo'n vertaling vaak het vertrekpunt voor het reconstrueren van de stamboom.

Documenten uit Irak, Syrië en Iran: gemengde talen

In deze landen wordt een document van de burgerlijke stand in de regel in de staatstaal afgegeven. Volgens artikel 4 van de grondwet van Irak zijn de officiële talen Arabisch en Koerdisch, terwijl Syrisch en Turkmeens daarnaast officieel zijn in de bestuurlijke eenheden waar hun sprekers een aanzienlijk deel van de bevolking vormen. In Syrië worden de registers van de burgerlijke stand in het Arabisch bijgehouden, in Iran in het Perzisch.

Daardoor is het documentenpakket van een Assyrische familie vaak gemengd: een Iraanse geboorteakte is in het Perzisch, de parochieverklaring in het Syrisch, een Iraaks huwelijksdocument in het Arabisch, en sommige brieven zijn tweetalig. In zo'n geval wordt elk taaldeel gecontroleerd door de betreffende specialist, en de namen en data worden in één werktabel gezet, zodat ze overal overeenkomen. Voor Iraans materiaal, zie de pagina tolk Perzisch (Farsi).

Transliteratie van namen: Syrische, Arabische en Latijnse vormen

Een Assyrische naam kan in één familiepakket in drie of vier varianten voorkomen: op de ene manier in de Syrische akte, met de fonetiek van die taal in een Arabisch of Perzisch document, in Latijnse letters in het paspoort en in het Russisch in een Sovjetdocument. Bijbelse namen kunnen in de ene tekst in de Syrische vorm staan en in een andere in de Arabische of Europese variant. Sommige achternamen zijn afgeleid van de naam van het dorp of de stam van herkomst.

In een officiële vertaling gebruiken wij de schrijfwijze in het geldige paspoort of de Georgische identiteitskaart als basisvorm van de naam van een levende persoon. Bij een historische persoon behouden wij de vorm van het origineel en geven wij de in andere documenten aangetroffen variant tussen haakjes. In alle vertalingen van één pakket houden wij dezelfde vorm aan, zodat de ontvangende instantie één persoon niet voor twee verschillende mensen aanziet.

Data en jaartellingen in oude akten

In een moderne kerkelijke verklaring wordt de datum meestal in de christelijke jaartelling gegeven, maar in oude handschriften komen ook andere systemen voor. In de colofons van Syrische handschriften, dat wil zeggen de slotnotitie van de kopiist, wordt het jaar vaak in de Seleucidische jaartelling gegeven, de zogenoemde "jaartelling van de Grieken", en soms staat er ook een Hidjra-datum. Bij het omrekenen geven wij zowel de datum van het origineel als het waarschijnlijke equivalent, omdat het jaar in verschillende systemen in een andere maand begint.

Iraanse en Arabische documenten kunnen gedateerd zijn volgens de zonne- of maan-Hidjrakalender, en de cijfers kunnen in Oost-Arabische of Perzische vormen geschreven zijn. In een oude Syrische tekst worden getallen soms met letters weergegeven. Wij controleren elke datum twee keer, want een fout van één jaar kan bij genealogisch onderzoek een hele generatie in verwarring brengen.

Wetenschappelijke, academische en liturgische teksten

Voor onderzoekers vertalen wij citaten uit wetenschappelijke artikelen, fragmenten uit handschriften, catalogusbeschrijvingen, etnografische optekeningen en transcripties van interviews. Bij academisch werk is het belangrijk dat naast de vertaling de vorm van het origineel bewaard blijft en dat het transliteratiesysteem vooraf wordt afgesproken volgens de eisen van het tijdschrift of de universiteit.

Liturgische en bijbelse tekst vraagt bijzondere zorg. Voor zulk materiaal schakelen wij alleen een specialist in die de betreffende traditie en terminologie kent, en een vertaling voor kerkelijk gebruik moet uiteindelijk worden nagekeken door een geestelijke van de betreffende kerk of een bevoegde redacteur. Aramese fragmenten komen ook voor in de joodse religieuze literatuur, waarvoor een tolk Hebreeuws moet worden ingeschakeld, en voor parallel onderzoek in Europese kerkarchieven kunt u ook een tolk Latijn nodig hebben.

Notarieel gelegaliseerde vertaling in Georgië

Moet de vertaling van een Assyrisch of gemengd document worden ingediend bij een Georgische overheidsinstantie, een rechtbank, een notaris of een bank, dan is meestal een notarieel gelegaliseerde vertaling vereist. Daarbij bevestigt de notaris de handtekening van de tolk, niet de inhoud of de echtheid van het buitenlandse document. De vraag naar de echtheid van het origineel wordt afzonderlijk opgelost met een apostille of legalisatie.

Bij een zeldzame taal gaan wij vooraf na of de gekozen specialist bij een notaris kan verschijnen en zijn handtekening kan laten legaliseren. In een tweetalig document laat de vertaling duidelijk zien welk deel in het Syrisch stond en welk in het Arabisch of Perzisch. Voor de details van de procedure, zie de pagina notarieel gelegaliseerde vertaling.

Apostille en legalisatie: Irak, Syrië en Iran

Georgië is sinds 14 mei 2007 partij bij het Haagse Apostilleverdrag van 1961. Volgens de statustabel van de HCCH zijn Irak, Syrië en Iran echter geen partij bij dit verdrag. Op een in deze landen afgegeven openbaar document kunt u dus geen apostille krijgen, en voor gebruik in Georgië is in de regel een keten van consulaire legalisatie nodig: eerst de bevoegde autoriteiten van het land van afgifte, dan het ministerie van Buitenlandse Zaken van datzelfde land en ten slotte de Georgische ambassade of het consulaat dat voor dat land bevoegd is.

De route verschilt per land. Georgië heeft een werkende ambassade in Teheran; in Irak was de Georgische ambassadeur de afgelopen jaren niet-resident, daarom moet de verantwoordelijke vertegenwoordiging vooraf worden nagegaan. In 2018 verbrak Georgië de diplomatieke betrekkingen met Syrië, wat de legalisatie van Syrische documenten bemoeilijkt. Een kerkelijke akte is in de regel geen openbaar overheidsdocument, en de regels voor de aanvaarding ervan worden door de ontvanger zelf bepaald. Ga in elk geval vooraf de eis van de ontvangende instantie na. Voor de waarmerking van Georgische documenten, zie de pagina apostille.

Vertaling uit het Georgisch naar het Assyrisch

De omgekeerde richting komt minder vaak voor, maar er is wel vraag naar: uitnodigingen, de tekst voor een familiefeest, een gedenkopschrift, een aankondiging van een evenement van de gemeenschap of materiaal voor kinderen. Bij zulk werk moeten wij vanaf het begin afspreken in welk dialect en in welk schrift de tekst wordt opgesteld - Madnhaya, Estrangela of Latijnse letters.

Een tekst voor een grafsteen of een ander blijvend opschrift moet vóór het graveren worden gecontroleerd door iemand die het schrift goed kent, want in Syrische letters misleiden de gelijkenis tussen letters en de regels voor het verbinden ervan de vakman gemakkelijk. Wij leveren het bestand in hoge resolutie en geven u daarnaast een Latijnse transliteratie, die van links naar rechts leest en het controleren vergemakkelijkt.

Soorten documenten en hun taalprofiel

Hoe bestel ik een vertaling Assyrisch?

Stuur ons een scherpe foto of scan van elke pagina, inclusief de achterkanten, de randen van het blad en de stempels. Schrijf kort waar het document vandaan komt, in welke taal het volgens u geschreven is en waarvoor u de vertaling nodig heeft: voor officiële indiening, voor de familiegeschiedenis of voor onderzoek. Komt de naam van de persoon ook in een paspoort voor, voeg dan de pagina met de paspoortgegevens toe.

Kantoor in Tbilisi, bestellen op afstand en termijnen

U kunt het document afgeven in Tbilisi, aan de Davit Aghmashenebeli Avenue 118, of alles op afstand regelen. Dat is vooral handig voor families in de gemeente Mtscheta, in Gardabani of in het buitenland: een foto van goede kwaliteit is genoeg om met het werk te beginnen, en het origineel heeft u alleen nodig als de regels van de waarmerking dat vereisen. U hoeft een oud kerkboek of een familie-erfstuk niet bij ons achter te laten.

Voor een kort, goed leesbaar modern document proberen wij de vertaling doorgaans dezelfde of de volgende dag klaar te hebben, al is dat geen garantie. De termijn voor een oud handschrift, een beschadigde brief of een omvangrijk archief wordt individueel vastgesteld, omdat die afhangt van de omvang, de leesbaarheid en de beschikbaarheid van een specialist in het betreffende dialect. De concrete datum noemen wij u nadat wij het materiaal hebben gezien.

Kwaliteitscontrole bij vertalingen Assyrisch en Syrisch

Wij controleren elke vertaling naast het origineel: elke naam, datum, elk getal, elke stempel, handtekening en aantekening moet verantwoord zijn. In een gemengd document vergelijken wij afzonderlijk of dezelfde persoon in het Syrische, Arabische of Perzische deel op dezelfde manier is geschreven. Een gedeeltelijk onleesbare plek markeren wij, en de opmerkingen van de tolk scheiden wij visueel van de hoofdtekst.

Voor elk familie- of onderzoeksproject stellen wij een werkglossarium op: de vormen van dorpen, parochies, geestelijken en achternamen worden één keer vastgelegd en daarna in alle bestanden op dezelfde manier gebruikt. Dat is vooral belangrijk wanneer een archief in meerdere fasen wordt vertaald en er maanden later nieuwe bladen bijkomen.

Veelgestelde vragen over vertalingen Assyrisch